Hướng dẫn cách dùng bình chữa cháy chi tiết, an toàn và hiệu quả

Trong những tình huống khẩn cấp, một chiếc bình chữa cháy có thể là “vị cứu tinh” giúp ngăn chặn đám cháy trước khi nó lan rộng. Tuy nhiên, nếu không biết cách dùng bình chữa cháy đúng cách, thiết bị này sẽ trở nên vô dụng, thậm chí gây nguy hiểm cho người sử dụng.

Bài viết dưới đây do PCCC Bảo Minh đơn vị chuyên tư vấn, thiết kế và thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy chuyên nghiệp sẽ tổng hợp và hướng dẫn chi tiết cách dùng bình chữa cháy chuẩn theo quy định, giúp bạn tự tin xử lý tình huống khẩn cấp một cách an toàn, nhanh gọn và hiệu quả.

Vì sao cần biết cách dùng bình chữa cháy đúng chuẩn?

Không ít trường hợp hỏa hoạn nhỏ bùng phát thành cháy lớn chỉ vì người xung quanh không biết cách dùng bình chữa cháy. Nhiều người lúng túng, không rút chốt, đứng sai hướng gió hoặc phun sai điểm cháy, khiến ngọn lửa lan nhanh hơn.

Theo thống kê của Cục Cảnh sát PCCC & CNCH, có đến 40% vụ cháy nhỏ không được khống chế kịp thời chỉ vì sử dụng bình sai cách hoặc bình không đạt chất lượng. Vì vậy, việc hiểu và thực hành thành thạo cách dùng bình chữa cháy là kỹ năng sinh tồn bắt buộc trong môi trường làm việc, sinh hoạt hiện nay.

Khi biết cách dùng bình chữa cháy thành thạo, bạn sẽ:

• Phản ứng nhanh, dập tắt lửa trong “3 phút vàng”.

• Bảo vệ tính mạng, tài sản và giảm thiểu thiệt hại.

• Góp phần tạo môi trường an toàn trong nhà, nơi làm việc.

• Tuân thủ quy định pháp luật về PCCC trong doanh nghiệp.

Các loại bình chữa cháy phổ biến và công dụng

Trước khi đi vào cách dùng bình chữa cháy cụ thể, điều quan trọng đầu tiên là bạn cần hiểu rõ loại bình mình đang sử dụng. Mỗi loại bình có cấu tạo, chất chữa cháy và nguyên lý hoạt động khác nhau, vì vậy thao tác sử dụng cũng sẽ không giống nhau. Việc nắm rõ đặc điểm từng loại không chỉ giúp bạn chữa cháy hiệu quả hơn, mà còn đảm bảo an toàn trong quá trình xử lý tình huống khẩn cấp. Dưới đây là các loại bình chữa cháy phổ biến hiện nay và công dụng của từng loại.

Loại bình chữa cháy	Chất chữa cháy	Ứng dụng	Lưu ý khi sử dụng
Bình bột khô (MFZ, ABC, BC)	Bột khô, khí nén	Cháy chất rắn, lỏng, khí, điện	Có thể để lại cặn, nên vệ sinh sau khi dùng
Bình CO₂ (MT3, MT5)	Khí CO₂ nén	Cháy điện, cháy trong phòng kín	Không chạm tay vào loa phun, tránh bỏng lạnh
Bình xe đẩy	Bột hoặc CO₂ dung lượng lớn	Cháy kho, nhà xưởng, công nghiệp	Cần ít nhất 2 người thao tác
Bình bọt Foam	Bọt hóa học	Cháy xăng, dầu, dung môi	Không dùng cho cháy điện

>> Có thể bạn quan tâm: So sánh bình chữa cháy CO₂ và bình bột loại nào tốt hơn?

Cách dùng bình chữa cháy đúng chuẩn

Cách dùng bình chữa cháy hiệu quả và an toàn là bạn cần thao tác đúng trình tự. Chỉ một vài giây lúng túng trong lúc xử lý có thể khiến đám cháy lan nhanh hơn. Dưới đây là 5 bước chuẩn nhất trong cách dùng bình chữa cháy, được PCCC Bảo Minh khuyến nghị và áp dụng trong các khóa huấn luyện thực tế:

Bước 1: Tiếp cận đám cháy an toàn

Trước hết, hãy bình tĩnh quan sát và đánh giá tình hình.

• Xác định hướng gió, luôn đứng xuôi gió để tránh bị khói hoặc lửa tạt ngược.

• Giữ khoảng cách an toàn khoảng 1,5–2 mét đối với đám cháy nhỏ.

• Đặt bình ở tư thế thẳng, chắc chắn, tay nắm chặt tay cầm để sẵn sàng thao tác.

Bước 2: Lắc bình (áp dụng cho bình bột)

• Trước khi phun, lắc mạnh 3–5 lần để bột bên trong tơi đều, tránh tình trạng vón cục.

• Nếu bạn sử dụng bình CO₂, bỏ qua bước này vì loại bình này không chứa bột mà là khí nén lạnh.

Bước 3: Rút chốt an toàn

• Dùng lực giật mạnh chốt niêm phong để mở khóa kích hoạt.

• Một số bình có khóa dạng xoay hoặc nắp bảo vệ, vì vậy bạn nên đọc kỹ hướng dẫn in trên thân bình trước khi sử dụng.

Bước 4: Hướng vòi phun vào gốc lửa và bóp van

Đây là bước quan trọng nhất trong toàn bộ quá trình.

• Tay thuận giữ bình, tay còn lại cầm vòi phun hướng vào gốc lửa – nơi ngọn lửa bắt đầu phát sinh.

• Không phun vào ngọn lửa, vì sẽ không có tác dụng dập cháy.

• Bóp mạnh van xả, phun theo đường quét ngang hình vòng cung, bao phủ toàn bộ vùng cháy.

• Khi thấy lửa yếu dần, tiến dần về phía trong, vừa phun vừa kiểm soát luồng khí.

Bước 5: Kiểm tra sau khi dập lửa

• Khi ngọn lửa đã tắt, tiếp tục phun thêm 1–2 giây để đảm bảo không còn tàn lửa.

• Quan sát kỹ khu vực xung quanh, nếu có khói hoặc điểm nóng, phun thêm một lần nữa để triệt tiêu hoàn toàn.

• Sau khi chắc chắn an toàn, rút lui khỏi hiện trường và báo cho lực lượng PCCC địa phương đến kiểm tra, đề phòng cháy tái phát.

Tuyệt đối không hướng bình CO₂ về phía người hoặc da trần, vì khí CO₂ có nhiệt độ rất thấp (khoảng –78°C), có thể gây bỏng lạnh nghiêm trọng. Khi phun, hãy cầm đúng tay cầm cách nhiệt của loa phun để đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Những lỗi thường gặp khi sử dụng bình chữa cháy mà bạn cần tránh

Trong thực tế, không ít người rơi vào tình huống cháy nổ nhưng không thể sử dụng bình chữa cháy hiệu quả, thậm chí khiến đám cháy lan nhanh hơn. Nguyên nhân chính thường xuất phát từ tâm lý hoảng loạn và thiếu kỹ năng thao tác đúng cách. Dưới đây là những lỗi phổ biến nhất mà bạn nên lưu ý để tránh lặp lại

• Không rút chốt an toàn: khiến không khí không thể phun ra.

• Phun ngược hướng gió: chất chữa cháy bị thổi ngược, không dập được lửa.

• Đứng quá gần: dễ bị bỏng, ngạt khí hoặc lửa tạt ngược.

• Phun vào giữa ngọn lửa: không hiệu quả, phải phun vào gốc.

• Không kiểm tra bình định kỳ: bình hết áp, rò khí, không hoạt động được khi cần. Mỗi năm nên kiểm tra bình ít nhất 2 lần, bảo dưỡng định kỳ, nạp lại khi kim đồng hồ chỉ vạch đỏ.

Hướng dẫn cách dùng từng loại bình chữa cháy

Không phải tất cả các bình chữa cháy đều dùng giống nhau. Mỗi loại có cơ chế hoạt động, phạm vi sử dụng và thao tác riêng. Dưới đây là hướng dẫn cách dùng từng loại bình chữa cháy phổ biến nhất hiện nay, được tổng hợp và đơn giản hóa theo hướng dẫn chuyên môn của PCCC Bảo Minh giúp bạn xử lý nhanh, đúng, và an toàn nhất khi có sự cố.

Cách dùng bình chữa cháy bột (MFZ, ABC, BC)

Đây là loại phổ biến nhất, thường thấy ở nhà dân, văn phòng, xe hơi hoặc cửa hàng. Bình chứa bột khô được nén bằng khí CO₂, có thể dập nhiều loại đám cháy khác nhau.

Công dụng:

• Dập được cháy rắn (như gỗ, giấy, vải), cháy lỏng (xăng, dầu) và cháy điện.

• Thích hợp sử dụng trong hầu hết các tình huống cháy thông thường.

Cách dùng bình chữa cháy bột:

1. Lắc mạnh bình 3–5 lần để bột tơi đều.

2. Rút chốt an toàn – đây là bước quan trọng, nếu quên thì bình sẽ không phun.

3. Hướng vòi vào gốc lửa, không phun vào ngọn.

4. Bóp mạnh tay cầm, di chuyển vòi phun qua lại theo hình quét ngang cho đến khi lửa tắt hẳn.

Sau khi dập lửa:

• Lau sạch lớp bột còn bám lại (đặc biệt trên đồ điện hoặc kim loại) để tránh ẩm và ăn mòn.

• Nếu bình đã sử dụng dù chỉ một phần, cần nạp lại khí ngay để sẵn sàng cho lần sau.

Lưu ý: Không nên dùng bình bột cho các đám cháy trong không gian kín, vì bụi bột có thể gây ngộp.

Cách dùng bình chữa cháy CO₂ (MT3, MT5)

Đây là loại bình khí lạnh, thường được dùng cho cháy điện, máy móc, thiết bị công nghệ vì không để lại cặn như bình bột.

Công dụng:

• Phù hợp với cháy thiết bị điện, tủ điện, máy tính, phòng máy lạnh.

• Dập cháy hiệu quả mà không làm hỏng thiết bị điện tử.

Cách dùng bình chữa cháy Co2

1. Xách bình đến gần đám cháy, đứng xuôi hướng gió (không đứng ngược gió).

2. Rút chốt an toàn.

3. Cầm vào tay cầm cách nhiệt, không chạm vào miệng loa phun vì khí CO₂ rất lạnh (có thể gây bỏng lạnh).

4. Hướng loa phun vào gốc lửa, bóp cò và quét qua lại cho đến khi lửa tắt hoàn toàn.

Sau khi dùng:

• Thông gió phòng ngay, vì CO₂ có thể làm giảm nồng độ oxy gây khó thở.

• Không chạm tay vào đầu phun khi vừa sử dụng xong.

• Đem bình đi nạp lại khí CO₂ khi đã sử dụng hoặc sau 12 tháng kể từ lần kiểm định gần nhất.

Lưu ý: Không dùng bình CO₂ trong phòng kín hoặc nơi có người – dễ gây ngạt thở. Chỉ sử dụng khi đảm bảo có lối thoát hoặc cửa thông khí mở sẵn.

Cách dùng bình chữa cháy xe đẩy (loại lớn)

Loại này thường thấy ở kho xưởng, trung tâm thương mại, bãi xe, nhà máy – nơi nguy cơ cháy lớn và diện tích rộng. Bình có bánh xe để di chuyển dễ dàng và dung tích lớn hơn rất nhiều so với bình xách tay.

Công dụng:

• Dùng cho đám cháy quy mô lớn, cháy ngoài trời, hoặc cháy trong khu công nghiệp.

• Có thể chứa bột khô hoặc khí CO₂ tùy loại.

Cách dùng bình chữa cháy xe đẩy:

1. Cần ít nhất 2 người phối hợp – một người đẩy bình, một người cầm vòi phun.

2. Đặt bình cách đám cháy 3–5 mét, đứng xuôi hướng gió.

3. Rút chốt/mở van, người giữ vòi phun hướng vào gốc lửa và bóp van để phun.

4. Phun quét ngang đều tay, di chuyển từ ngoài vào trong, dập lần lượt từng vùng cháy.

5. Khi lửa tắt hẳn, đóng van lại, kiểm tra khu vực xung quanh đề phòng cháy âm ỉ.

Sau khi sử dụng:

• Xả hết áp suất thừa trong ống phun.

• Đưa bình đi kiểm định hoặc nạp sạc lại ngay.

• Dán nhãn “Đã sử dụng” để tránh nhầm với bình còn dùng được.

Lưu ý: Không nên phun bình quá gần đám cháy lớn vì nhiệt độ cao có thể làm hỏng vòi hoặc gây nguy hiểm cho người sử dụng.

Kiểm tra, bảo quản và thay mới bình chữa cháy đúng cách

Để cách dùng bình chữa cháy luôn đạt hiệu quả cao nhất, chỉ học thao tác thôi là chưa đủ. Việc kiểm tra, bảo quản và bảo dưỡng định kỳ đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp bình luôn hoạt động ổn định và an toàn khi cần. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết được tổng hợp theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7026:2013 và khuyến nghị chuyên môn từ PCCC Bảo Minh.

Kiểm tra bình chữa cháy định kỳ

Bạn nên kiểm tra bình ít nhất mỗi tháng một lần để phát hiện sớm những hư hỏng hoặc dấu hiệu giảm áp. Khi kiểm tra, hãy lưu ý 3 yếu tố quan trọng:

• Áp suất: Quan sát kim đồng hồ trên đầu bình (đối với bình bột hoặc xe đẩy). Kim phải nằm trong vùng xanh. Nếu ở vạch đỏ hoặc vàng, nghĩa là bình đã yếu áp, cần mang đi nạp lại ngay.

• Tình trạng vỏ bình: Đảm bảo vỏ bình không bị móp méo, rỉ sét, nứt hoặc xì khí. Nếu có dấu hiệu hư hại, tuyệt đối không tự ý sửa, mà phải thay bình mới hoặc gửi kiểm định.

• Chốt an toàn & niêm phong: Kiểm tra xem chốt còn nguyên, không bị gãy, không rơi mất. Nếu chốt bị tháo mà không ghi chú, có thể bình đã được sử dụng và không còn an toàn.

Bảo dưỡng và nạp sạc định kỳ

Ngay cả khi bình chưa dùng, sau một thời gian dài áp suất khí nén vẫn có thể giảm dần, làm mất hiệu quả phun khi xảy ra cháy. Vì vậy, bạn cần bảo dưỡng và nạp lại bình chữa cháy định kỳ, đặc biệt trong các trường hợp sau:

• Bình đã sử dụng (dù chỉ phun thử).

• Kim đồng hồ chỉ vạch đỏ hoặc vàng.

• Bình bị rò khí, xì gas, giảm trọng lượng hoặc hết hạn kiểm định.

Bảo quản bình chữa cháy đúng cách

Bảo quản đúng là yếu tố giúp bình bền hơn và sẵn sàng sử dụng ngay khi cần. Dưới đây là các nguyên tắc cần tuân thủ:

• Vị trí đặt bình: Đặt bình ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp hoặc gần nguồn nhiệt (như bếp, máy hàn, ổ điện công suất lớn).

• Chiều cao treo: Treo bình trên tường cao 1–1,2m so với mặt đất, giúp người lớn dễ lấy nhưng trẻ nhỏ không với tới.

• Tránh đặt nằm ngang: Đặc biệt với bình bột, không để bình nằm ngang vì dễ lắng bột, gây nghẹt khi sử dụng.

• Khu vực đặt bình: Nên đặt ở gần lối ra vào, hành lang, cầu thang, hoặc các khu vực dễ xảy ra cháy (như gần tủ điện, bếp, kho hàng). Đảm bảo dễ nhìn, dễ lấy, không bị che chắn bởi đồ đạc hoặc hàng hóa.

Khi nào cần thay mới bình chữa cháy?

Không phải bình nào cũng sử dụng mãi được. Sau một thời gian dài, các linh kiện bên trong như van, bình chứa, ống phun, khớp nối đều có thể hỏng, giảm độ an toàn. Bạn có thể tham khảo tần suất thay bình sau:

• Bình bột (MFZ/ABC): nên thay mới sau 5–6 năm sử dụng, kể cả khi chưa dùng.

• Bình CO₂: thay sau 3–4 năm hoặc sớm hơn nếu giảm trọng lượng hoặc rò khí.

• Bình xe đẩy: có thể dùng lâu hơn, nhưng phải bảo dưỡng hằng năm và thay linh kiện ngay khi có rò rỉ hoặc gỉ sét.

Khi thay bình mới, đừng quên kiểm định lại toàn bộ hệ thống PCCC tại khu vực, bao gồm tủ chữa cháy, họng nước, đèn báo, còi báo động, để đảm bảo mọi thiết bị đều hoạt động đồng bộ.

Một bình chữa cháy được bảo quản đúng cách không chỉ là thiết bị cứu hỏa, mà còn là tấm khiên bảo vệ an toàn cho cả công trình. Hãy kiểm tra định kỳ, bảo dưỡng đúng cách và luôn sẵn sàng ứng phó – vì mỗi phút chậm trễ khi cháy xảy ra đều có thể đổi bằng hàng tỷ đồng thiệt hại hoặc thậm chí là tính mạng con người.

Đừng chờ đến khi xảy ra sự cố mới kiểm tra bình chữa cháy. Việc kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ không chỉ giúp bình hoạt động tốt hơn, mà còn là một phần quan trọng trong kế hoạch an toàn PCCC tổng thể của gia đình hoặc doanh nghiệp. Đặc biệt khuyến nghị các cơ quan, trường học, khu dân cư nên lập lịch kiểm tra hàng tháng, ghi chép đầy đủ vào sổ theo dõi, đồng thời tổ chức tập huấn định kỳ 3–6 tháng/lần để mọi người nắm rõ cách kiểm tra, sử dụng và xử lý khi có cháy.

Nếu bạn cần tư vấn, thiết kế thi công hệ thống pccc, hãy liên hệ ngay PCCC Bảo Minh – đơn vị chuyên cung cấp giải pháp PCCC trọn gói, từ thiết kế, thi công đến bảo trì và huấn luyện an toàn cháy nổ. Với đội ngũ kỹ sư có kinh nghiệm lâu năm, trang thiết bị hiện đại và quy trình đạt chuẩn quốc tế, PCCC Bảo Minh cam kết mang lại sự an tâm tuyệt đối cho mọi công trình, doanh nghiệp và hộ gia đình.